Poljoprivrednik Oto fon Bizmark, kancelar koji je napustio studije agronomije

Oto fon Bizmark bio je jedan od najuticajnijih državnika 19. veka i ključna figura stvaranja moderne Nemačke. Kao pruski premijer i ministar spoljnih poslova, a potom i prvi kancelar Nemačkog Carstva, poznat u istorijskim publikacijama pod nadimkom "Gvozdeni kancelar", Bizmark je između 1862. i 1890. godine snažno oblikovao političku kartu Evrope i trajno obeležio nemačku istoriju.

Međutim, manje je poznata činjenica da je Bizmark u mladosti bio poljoprivrednik i da je njegov životni put započeo daleko od diplomatskih salona i elita. Rođen je 1. aprila 1815. godine na porodičnom imanju Šenhauzen u pokrajini Saksonija-Anhalt, gde je odrastao u okruženju velikih poljoprivrednih površina i snažne stočarske proizvodnje.

Bizmark nije bio samo političar u prolazu - on je bio Junker, što u pruskom kontekstu znači da je bio pripadnik zemljišnog plemstva. Dakle, da, bio je veleposednik i poljoprivreda mu je bila "u krvi", ali ne u smislu da je sam orao njive. Inače, Junkeri su bili konzervativna klasa posednika zemlje, uglavnom iz severoistočnih delova Pruske, sa dubokim uticajem na prusku vojsku i državnu upravu.

Na porodičnom imanju Šenhauzen veličine 500 hektara ostao je do 1834. godine, kada odlazi na Univerzitet u Grajfsvaldu i upisuje Poljoprivredni fakultet.

Prema zapisima savremenika, Bizmark se nije naročito isticao kao uzoran student. Opisivan je kao sklon provodima, a omiljeno piće mu je bila mešavina piva i šampanjca. Studije poljoprivrede ubrzo je napustio, a nakon smrti majke vraća se na imanje u Šenhauzenu.

Tamo se njegova porodica bavila uzgojem žitarica, ovaca i druge stoke. Zanimljivo je da Bizmark nikada nije imao Poljake među svojim pomoćnim radnicima na farmi, jer ih je, prema sopstvenim stavovima, smatrao obrazovanim revolucionarima, a ne predanim zemljoradnicima.

Nemačka poljoprivreda - ekonomska i politička sila

Nakon što je postao kancelar, njegova politika bila je duboko povezana sa poljoprivredom, koja je bila i lična strast - od imanja Šenhauzen, do kasnijeg poseda Varcin (u Pomeraniji, severozapadna Poljska) i imanja Fridrihsruh (zapadno od Hamburga, veće od 6.000 hektara).

Junkeri su bili niži plemići i veleposjednici sa istoka Nemačke

Poljoprivreda je za njega bila ne samo ekonomska, već i politička sila: temelj stabilnosti države, moći aristokratije i vojne snage Pruske.

Njegov pristup poljoprivredi prolazio je kroz različite faze.

U ranim godinama Nemačkog Carstva Bizmark je podržavao slobodnu trgovinu: Nemačka je bila neto izvoznik žita, a moćni zemljoposednici sa istoka, Junkeri, profitirali su od otvorenog tržišta. Država se minimalno uplitala u poljoprivredne cene, oslanjajući se na konkurentnost pruskih imanja.

Prekretnica je došla 1879. godine sa ekonomskom krizom i prodorom jeftinog žita iz SAD-a i Rusije. Bizmark tada uvodi mehanizam zaštite, sistem "gvožđa i raži", sa visokim carinama na uvoz pšenice, raži i mesa. Ova mera štitila je domaće poljoprivrednike, očuvala moć Junkera i stvorila politički savez sa industrijalcima.

Poljoprivredna politika postala je i socijalno-strateška: obezbeđivala je prehrambenu samoodrživost Nemačke i sprečavala migraciju seljaka u gradove, što je ograničavalo tadašnji uticaj socijaldemokrata.

Vodio imanje jednakim žarom kao što je upravljao Evropom

Bizmark je bio i praktični poljoprivrednik. Na svojim imanjima upravljao je uzgojem ratarskih kultura, šumarstvom, ali i proizvodnjom rakije. To je činio neposredno, ali i putem pisama upućenih supruzi Johani fon Putkamer, upraviteljima i sinovima. Njegova imanja Šenhauzen, Varcin i Fridrihsruh bila su profesionalno vođena, ali on je zadržavao "mikromenadžment" nad brojnim aspektima proizvodnje. Nakon ostavke 1890. godine, vratio se u Fridrihsruh i sam vodio imanje sa jednakim žarom kojim je nekada upravljao Evropom.

Poljoprivredno središte Nemačke

Inače, pokrajina Saksonija-Anhalt u kojoj se nalazi Šenhauzen i danas je poljoprivredno središte Nemačke. Više od polovine površine koristi se za poljoprivredu, od plodnih zemljišta Magdeburg Berde do peskovitih područja Altmarka i Fleminga. Od 1,2 miliona hektara poljoprivrednog zemljišta, skoro milion hektara je obradivo, a značajni su i livade, voćnjaci, vinogradi, kao i specijalizovane kulture poput hmelja, lekovitog bilja i začina.

Ratarska proizvodnja - žitarice, uljana repica i šećerna repa, ubraja se među najbolje u Nemačkoj. Južni delovi regije poznati su po voćarstvu i vinogradarstvu, a vina sa strmih padina uz reke Zale i Unstrut cenjena su među poznavaocima.