Lan

Sinonim: - | Engleski naziv: Flax | Latinski naziv: Linum usitatissimum L.

Lan

Lan se gaji na svim kontinentima. Uljani lan je kultura toplijih i suvih područja, pa se gaji više u južnim predelima, dok predivom lanu (za proizvodnju vlakana) više odgovara vlažniji i umjereniji klimat. Gaji se za proizvodnju vlakana i semena iz kojeg se dobija ulje.

Lan se upotrebljava za dobijanje vlakna (za rublje, posteljinu, peškire, odeću, presvlake za namještaj, cerade, šatore, vreće i druge tkanine), kučine (u građevnoj i automobilskoj industriji), pozdera (ogrevni i izolacioni materijal, papir) i semena sa 35 – 47 % ulja (prehrambena industrija, hrana za ptice, lanene pogače, sapun, boje, lakove, linoleum, uljano platno, štamparska boja, veštačka koža, premazi za puteve otporni na so i dr.).

Morfološka svojstva

Koren je vretenast i slabe usisne snage. Glavni koren ne prodire dublje u zemljište, pa se u površinskom sloju razvija bočno korenje. Od ukupne mase biljke na koren otpada oko 10 %. Uljani lan ima bolje razvijen koren od predivog. Stabljika je zeljasta, uspravna, okrugla, glatka, presvučena voštanom prevlakom. Visina joj varira od 20 – 120 cm, a najbolja debljina stabljike je 1,5 – 2 mm. List nema peteljku, pa je sedeći, uzak i izdužen, na vrhu zašiljen, presvučen voštanom prevlakom. Cvetovi su samooplodni s mogućom stranooplodnjom. Plod je tobolac okruglastog oblika, a na vrhu zašiljen. Ima pet pregrada podeljenih u pet delova, a svaki je deo podeljen na dva dela u kojima se nalazi po jedna semenka, što znači da u tobolcu može biti 10 semena. Masa 1 000 semena iznosi 3 – 15 g, a hektolitarska težina iznosi oko 70 kg.

Agroekološki uslovi

Temperatura

Minimalna temperatura za predivi lan kreće se oko 3 °C, a optimalna oko 20 °C. Izdrži temperature do – 5 °C. Jari lan za ulje izdrži niske temperature od -5 °C, ozimi do -12 °C, a pokriveni snegom i do -20°C.

Svetlost

Lan je biljka dugog dana. Predivi lan bolje uspeva u uslovima izmene vedrog i oblačnog vremena, tada se stabljika manje grana i dobije se više kvlitetnijeg vlakna. Lan za ulje traži više svetlosti i u uslovima dobrog osvetljenja daje veći prinos semena s većim procentom ulja.

Voda

Najveće potrebe za vodom su u fazi formiranja pupoljaka i cvetanja, a posle se potreba za vodom sve više smanjuje. Lan za ulje bolje podnosi sušu. Predivi lan je biljka vlažnije i umerenije klime, pa se u našoj zemlji može gajiti u brdskim predelima i u ravničarskom području, s obiljem vlage u vreme vegetacije (> 600 mm padavina u godini). 

Zemljište

Za gajenje lana pogodna su strukturirana zemljišta, s dobrim vodo-vazdušnim režimom (peskovito-ilovasta, ilovasto-peskovita, koja su propusna i slabo kisele do alkalne reakcije, pH od 6,2 do 7,2).  Na jako plodnim zemljištima lan za vlakno poleže.

Agrotehnika

Plodored

Gaji se u plodoredu i vraća na istu površinu nakon više godina jer oboleva od različitih bolesti, napadaju ga insekti, a stabljika je relativno niska, pa u slučaju slabijeg sklopa korovi se mogu jače razviti. Najbolje pretkulture su mu zrnene mahunarke i strne žitarice.

Obrada zemljišta

Iza ranijih pretkultura, koje bi trebale prethoditi ozimom lanu, obavlja se oranje strništa na oko 10-ak cm dubine, letnje oranje na oko 20 cm dubine, u prvoj polovini avgusta i glavno predsetveno oranje u početku septembra, da se do setve zemljište dobro slegne. Dubina ovog oranja iznosi 20 – 25 cm. Ako se oranje ranije izvede, zemljište je potrebno iztanjirati da se do setve ne osuši. Iza kasnijih pretkultura obavlja se pliće oranje s jednim prohodom tanjirače i oko dva nedelje pred setvu predsetveno oranje, a iza kasnih pretkultura predsetveno oranje ili za rani lan duboko jesenje oranje.

Đubrenje

Za lan zemljište ne treba direktno đubriti stajskim đubrivom jer može prouzrokovati poleganje,  produženje vegetacije i slabiji kvalitet vlakna, zato je bolje stajsko đubrivo dati pod pretkulturu. Količina hraniva će prvenstveno zavisiti od plodnosti zemljišta i planiranog  prinosa, odnosno namene proizvodnje za vlakno ili za ulje. Za postizanje dobrih prinosa suve stabljike od oko 6 t/ha za osrednje plodna zemljišta treba osigurati oko 80 – 100 kg/ha azota, oko 120 kg/ha fosfora i oko 140 kg/ha kalijuma. Jari lan ima kratku vegetaciju, pa se sva hraniva mogu dati u osnovnoj obradi i pripremi zemljišta za setvu. Dobro je koristiti azotna đubriva u kojima se azot nalazi u amonijačnom obliku ili urea jer se takva đubriva bolje vežu na zemljište i duže deluju. Valjanje treba praktikovati ako se lan seje na lakšim i nagnutim zemljištima, pa postoji opasnost od ispiranja ili odnošenja hraniva. Uljani lan ima dužu vegetaciju, pa mu se mora osigurati više hraniva, posebno fosfora  i kalijuma.

Setva

Za setvu lana preporučuje se starije seme od dve godine i više jer takvo seme ne gubi klijavost, a daje vlakno boljeg kvaliteta. Ozimi lan seje se u drugoj polovini septembra, a jari u martu, čim se zemljište dovoljno prosuši. Razmak između redova treba biti što uži jer lan za vlakno ima gustoću sklopa oko 2 000, a za ulje 800 – 1 000 biljaka/m2. Uljani lan treba sejati na međuredni razmak od 25 cm. Za lan za vlakno treba oko 150 kg/ha semena, a za lan za ulje upola manje. Seme lana sitnije je i ne sme se duboko sejati. Dubina setve kreće se od 1,5 – 2 cm.

Nega useva

Ako je zemljište u vreme setve suvo, treba obaviti valjanje zemljišta. Pokorica se razbija lakim ili rotacionim drljačama.

Žetva

Ozimi lan se žanje u junu, a jari u julu ili početkom avgusta. Ako se čupa ručno, onda biljke moraju ostati polegnute jedan dan da se ukrute i zatim se ostavljaju na suncu i vazduhu da se osuše. Kada je sušenje dovršeno, stabljika se odvozi u fabriku na preradu. Lan se može čupati i posebnim mašinama koji ga i baliraju kao i se tako u rolbalama odvozi u fabriku na preradu. Seme se mora sušiti na ispod 10 % vlage. U savremenoj preradi vlakna se odvajaju mehanizovano nakon natapanja stabljika u zagrejanoj vodi tokom 5 dana.

Razlikuju se četiri stepena zrenja:

  • Zelena – svi nadzemni delovi biljke su zeleni. Seme ima puno vode, meko je i pritiskom se istiskuje mlečna tečnost. Prinos vlakana je manji, ali ona su vrlo fina i dovoljno čvrsta, pa se koriste za izradu najfinijih proizvoda, npr. čipke.
  • Ranožuta – nadzemni organi menjaju boju od zelene u svetlo žutu. Semenke u tobolcima su formirane, sadrže manje vode a na pritisak noktom mogu se rezati. Vlakno je potpuno dozrelo, čvrsto i svilasto i najboljeg je kvaliteta. U ovoj zrelosti obavlja se čupanje lana za vlakno.
  • Žuta – biljke poprimaju žutu boju, a listovi u gornjem delu stabljike se suše. Tobolci poprimaju tamniju boju, a seme je potpuno formirano, karakteristične boje. Vlakno je u donjoj trećini stabljike grublje.
  • Puna zrenje – stabljika i tobolci su smeđe boje, a listovi otpadaju. Seme je potpuno zrelo i tvrdo i odvaja se od pregrada unutar tobolca. Vlakno je grubo, loše kvaliteta. Lan za ulje čupa se na prelazu žute u puno zrenje ako tobolci pucaju.
  • Izvor:

    • Prof.dr.sc. M. Gagro; Industrijsko i krmno bilje; Zagreb, 1998.
    • Prof.dr.sc. J. Butorac; Predivo bilje; Zagreb, 2009.

    Lan - Sorte

    ukupno: 3, aktivno: 1, neaktivno: 2

    MIKAEL

    RECITAL

    VIKING-HERMES

    Lan @ KLUB

    UPOZORENJE PČELARIMA NS I BEOČIN Tretmani protiv komaraca sa zemlje i iz vazduha na području Grada Novog Sada i opštine Beočin biće izvedeni u periodu od 30. juna do 15. jula, saopštila je novosadska "Ciklonizacija". Kako se navodi, tačno mesto i vreme tretmana zavisiće od monitoringa i vremenskih u...

    Vizuelnim pregledom zasada krompira ustanovljeno je prisustvo imaga i položenih jaja krompirove zlatice (Leptinotarsa decemlineata).Ovo je najopasnija štetočina krompira koja je široko rasprostranjena i hrani se uglavnim biljkama iz familije Solanaceae. Štete pričinjavaju imago i larve, s tim da su...

    +4

    Gredica u vrtu pripremljena za salatu i mrkvu a kupus već posijan u kontejnere od rolica WC papira.Kada naraste dovoljno veliko lako ga je prebaciti u vrt.

    EVO DRAGI NARODE OPET MALO O HUMUSU NAIME GDJE GOD DA ČITAM O ORGANSKIM GNOJIVIMA SVUGDJE SE SPOMINJU NEKAKVI PELETI ZA POBOLJŠANJE I STVARANJE HUMUSA U TLU ALI RIJETKO ČISTI HUMUS KAO PROIZVOD PA ETO DA PROBAMO MALO PROMIJENITI RubrikePovrćarstvo CvjećarstvoIzdanja 2018.Broj 6 od 01.04.2018. Lumbri...

    Isporučili smo Claas Arion 410 CIS, njegovim novim vlasnicima hvala na ukazanom povjerenju i želimo im što lakši rad s novim strojem! #SatenskoZeleni #ClaasServis

    Na takmičenju kućnih pivara koji je minulog vikenda četvrti put organizovao Kluba pivara iz Novog Sada prema mišljenju međunarodnog žirija najbolje kraft pivo nad pivima stila Porter skuvao je Nikola Golić. Golić će kao pobednik imati priliku da provede dan u novosadskoj kraft pivari 3Bir i tom pril...

    Ovaj žilavi, inteligentni plivač je sjajan partner za aktivne vlasnike. Česapik retriver je originalno nastao kao vodeni pas koji se koristi za lov na vodene ptice duž zaliva Česapik, Merilend. Česapik retriver je prijateljski nastrojen, veseo i poslušan pas, mada mogu postati i veoma tvrdoglavi. Sv...

    Korlatove premijere Premijerno su predstavljene razne berbe vrhunskih vina Korlat u zagrebačkom restoranu Zinfandel's u hotelu Esplanade. Bile su to premijere Korlat Merlot 2016, Korlat Cabernet Sauvignon 2016, Korlat Syrah 2016. te novog vina iz Supreme linije Korlat Supreme Cuvee 2013, koje je spo...

    +3

    Gabrekovih 90 let Krčma"Gabreku 1929." smještena je podno zidina Staroga grada,blizu parka Vugrinščak, sučelice crkvici Svetog Mihalja, uz potok Gradnu. Te davne 1929. godine su Alojzija i Gabrijel (Gabrek) Medved otvorili malu gostionicu i mesnicu. Samobor je oduvijek omiljeno izletište Zagrepčana...

    +3

    Nakon završene berbe jabuka jedan od poslova u voćnjacima koji sledi je skupljanje protivgradne mreže i pričvršćivanje za sajle koje se nalaze iznad svakog reda. Razlozi zašto se mreže skupljaju su ti što je protivgradna sezona završena te ne postoji opasnost od grada, tokom zime zbog težine snega m...

    Završena Vinistra 27. Vinistra održana je na novoj lokaciji u porečkoj uvali Peškera Za druženje na otvorenom pridonijelo je i sunčano vrijeme sva tri dana održavanja priredbe koja je okupila 60 vinara. "Priredba je protekla iznad svih očekivanja. Lokacija uz more s pogledom na porečki stari grad po...

    +3