KELJ PUPČAR - Brassica oleracea var. gemmifera L.

M o r f o l o š k e o s o b i n e (vidi Tablu X, sl. 18)

Koren. Kelj pupčar je ksenogama dvogodišnja povrtarska kultura, sa razvijenim vretenastim korenom. Ima uspravnu stabljiku, koja prve godine vegetacije naraste do oko 1 m visine.
Stabljika je spiralno obrasla okruglastim listovima, sa dugim peteljkama koji na vrhu biljke čine rozetu.
U pazuhu listova razvijenih biljaka formiraju se male, okrugle ili ovalne glavice, koje se koriste za jelo. Glavice su najčešće prečnika 3 - 4 cm, a na jednoj biljci se može formirati stotinak. Pred početak tehnološkog zrenja, počevši od osnove prema vrhu, listovi stabljike postepeno žute i otpadaju.
Cvetno stablo i plod. U drugoj godini vegetacije iz vršnog i bočnih pupoljaka razvijaju se cvetne grane sa cvetovima identične građe kao kod kupusa, čijom oplodnjom se formira plod ljuska sa po oko 20 okruglastih semenki crvenkastosmeđe boje.

U s l o v i u s p e v a n j a

Kelj pupčar je vrlo blizak ostalim kupusnjačama (Brassica oleracea), te su mu i zahtevi prema klimi i zemljištu slični kupusnjačama.
Kelj pupčar, kao i običan kelj, vrlo je otporan prema niskim temperaturama (do - 120C) i ima umerene potrebe za toplotom (optimum 15 - 180C). Vrlo je osetljiv na deficit vlage u vazduhu, još više nego kupus, a posebno u vreme formiranja glavičica. Najbolje formira glavice s jeseni, kada su dani vedri, a noći prohladne. U suprotnom, po toplom vremenu obrazuju se rastresite glavičice.

T e h n o l o g i j a p r o i z v o d n j e

I z b o r h i b r i d a i s o r a t a: Titurel F 1 (130 dana vegetacije od rasađivanja), Oliver F1 (145 dana vegetacije od rasađivanja), Content F1 (150 dana vegetacije od rasađivanja), Boxer F1 (170 dana vegetacije od rasađivanja), Fest (150 - 160 dana vegetacije), Erfurtski (oko 160 dana vegetacije), Herkules (oko 180 dana vegetacije), Rotneri (oko 200 dana vegetacije od rasađivanja);

P l o d o r e d

Kelj pupčar u uslovima naše zemlje treba gajiti u prvom redu kao naknadni i postrni usev. Kao predusevi dolaze u obzir: rani grašak, boranija ili rani krompir, a mogu doći u obzir i strna žita (pšenica i ječam). Ukoliko se planira proletnja proizvodnja, onda predusevi mogu biti i drugi usevi, ali ne iz iste familije.

O b r a d a z e m l j i š t a i đ u b r e n j e slični su kao kod kupusa.

S e t v a - r a s a đ i v a n j e

Mada se kelj pupčar može gajiti direktnom setvom, najčešće se gaji putem rasada. Ako se planira jesenja potrošnja, seme za proizvodnju rasada seje se u nezagrejanim zaštićenim prostorima u drugoj polovini aprila, a za ranu prolećnu sadnju početkom februara (zaštićeni prostori). Rasad stiže za rasađivanje nakon 50 do 60 dana. Za zimsku potrošnju seme za proizvodnju rasada seje se u zaštićene prostore bez grejanja tokom druge polovine maja, a rasad stiže za sadnju običnu u drugoj polovini jula.
Da bi se dobio rasad za 1 ha useva potrebno je zasejati oko 200 g semena. Rasađivanje kelja pupčara je na razmaku 70 x 50 cm.
S obzirom da su biljke rasada jako osetljive na povrede, sadnja se mora pažljivo obaviti u umereno vlažno zemljište.

N e g a

Biljke kelja pupčara se neguju kao i sve ostale kupusnjače, uz jednu posebnu meru - zakidanje vrhova stabla. Vrhove treba zakinuti pred početak obrazovanja glavičica, jer se time sprečava rast u visinu, a ujedno se podstiče rast i razvoj malih glavica, te se utiče na njihovu čvrstinu i krupnoću.
Tokom vegetacije, usev je potrebno međuredno kultivirati i po potrebi navodnjavati. U đubrenju primeniti đubriva kao za kupus, s tim da na lakšim zemljištima treba koristiti mineralna đubriva, koja sadrže magnezijum (MgO).

B e r b a

Berba se izvodi ručno i to prema dozrevanju, odnosno odozdo prema gore (5 - 6 berbi) i to kada počnu da žute donji listovi ili počnu otpadati. Prilikom berbe, prvo se otkine list ispod glavice, a zatim se ona pažljivo skine. U novije vreme se primenjuje i mašinska berba, gde se biljke seku ispod prvoformiranih glavica i ulažu u mašinu, koja odvaja glavice. Ovakva berba je moguća kod hibrida, koji jednovremeno formiraju glavice od osnove ka vrhu stabla.
Najukusnije glavice su one zahvaćene mrazom.
Obrane glavice slažu se u gajbice ili stavljaju u mrežaste vreće i tako transportuju za tržište. Mogu se čuvati pri vlažnošću vazduha 95 - 96 % i temperaturi 0 - 30C oko 50 dana, skladištene u navedenim uslovima. Najbolje je ako se glavice zamrznu (- 400C), te se temperatura spusti na - 20 do - 300C. Za korišćenje, kelj pupčar postepeno se odmrzava.
Prinosi kelja pupčara u proseku iznose 8 do 16 t/ha.
Autor, Stanko Nekić, dipl. ing. agronomije