Stiže pena za gašenje požara od soje?

U Sjedinjenim Američkim Državama sve se ozbiljnije raspravlja o zabrani hemijske vatrogasne pene koje sadrži potencijalno kancerogena PFAS jedinjenja, poznate i kao "večne hemikalije". Kao alternativa sve se češće spominje biološki razgradiva pena na bazi soje, koje bi moglo postati standard u vatrogasnim stanicama, piše Agrarheute.

Kako piše stručni časopis Successful Farming, u američkoj saveznoj državi Ajova trenutno je u raspravi nacrt zakona koji bi vatrogasce i lokalne gradske uprave obavezao da pređu na penu izrađenu od soje.

Prema predlogu zakona, to bi trebalo da smanji izloženost PFAS supstancama, koje se povezuju sa ozbiljnim zdravstvenim rizicima. Zagovornici mere navode da bi zabrana hemijske pene koristila životnoj sredini, zdravlju budućih generacija, samim vatrogascima, ali i lokalnim poljoprivrednicima koji uzgajaju soju.

PFAS u vatrogasnoj peni izaziva rak?

PFAS (per- i polifluorisane alkilne supstance) nalaze se u mnogim klasičnim penama koje se koriste za gašenje požara, naročito onih izazvanih gorivima i uljima. Istraživači upozoravaju da PFAS može imati kancerogena svojstva.

Prema navodima koje prenosi Successful Farming, nivo zagađenja PFAS-om u SAD-u toliko je visok da su te hemikalije pronađene čak i u krvotoku novorođenčadi, što je u javnoj raspravi istakla jedna senatorka.

Zbog toga bi se, prema predlogu zakona, državne institucije obavezale na kupovinu pene proizvedene na bazi soje. Međutim, jedan republikanski senator, koji predsedava pododborom, smatra da bi odluka trebalo da bude dobrovoljna, a ne nametnuta zakonom.

Šta je pena od soje i kako deluje?

Kompanija Cross Plains Solutions, koja proizvodi vatrogasnu penu bez PFAS-a, predstavila je proizvod senatorima i objasnila njegov razvoj. Ideja potiče još iz Drugog svetskog rata, kada je naučnik razvio mešavinu sojinih proteina za gašenje požara na avionima i brodovima, naročito onih izazvanih naftom i gasom.

Današnja verzija proizvodi se od sojinog brašna i, prema navodima proizvođača, može se koristiti za požare klase A i klase B, odnosno za gašenje papira, drveta, slame, vegetacije, ali i benzina i ulja.

Proizvod je u testiranjima navodno pokazao dobre rezultate u poređenju sa drugim vrstama.

Nove mjere zaštite od PFAS-a u vodi za piće stupile na snagu diljem Europske unije

Predlog zakona podržali su Iowa Soybean Association, Central Iowa Water Works i dva vatrogasna udruženja. Posebno ističu zdravstveni aspekt jer su vatrogasci često izloženi hemikalijama tokom intervencija, a mnogi se bore sa rakom, koji bi mogao biti povezan upravo sa PFAS jedinjenjima. Prema njihovim rečima, profesionalno uzrokovani rak postao je čak i najčešći uzrok smrti među ovom populacijom. Smatraju da bi prelazak na biološku penu pružio veću zaštitu ljudima na terenu, ali i dodatno podržao lokalne proizvođače soje.

EU već uvodi zabrane PFAS-a

Dok se u SAD-u raspravlja o zabrani, Evropska unija već postepeno uvodi ograničenja PFAS jedinjenja. Prema dostupnim informacijama, nova regulativa od oktobra 2026. zabranjuje određene podskupine PFAS-a u svakodnevnim proizvodima poput kozmetike, odeće i kartonske ambalaže za hranu.

Takođe, prema Uredbi EU 2025/1988, od oktobra 2026. na snagu stupa zabrana PFAS-a u vatrogasnim penama, uključujući zabranu prodaje prenosnih aparata. Neke od najopasnijih supstanci poput PFOS-a, PFOA-e i PFHxS-a već su ranije u velikoj meri ograničene ili zabranjene.

Ako Ajova usvoji ovaj predlog zakona, mogla bi postati jedna od prvih američkih saveznih država koja će sistematski preći na biološku vatrogasnu penu. Time bi se otvorio put široj primeni alternativnih rešenja koja smanjuju opasne hemikalije u životnoj sredini i istovremeno štite zdravlje vatrogasaca.