Suncokret: Zlatni cvet poljoprivrede

Suncokret (Helianthus annuus) nije samo simbol leta i optimizma, već i ključna uljarica koja ima značajnu ulogu u globalnoj poljoprivredi. Njegova istorija, raznovrsna upotreba i ekonomski značaj čine ga neizostavnim delom agroindustrije mnogih zemalja.​

Potiče iz Severne Amerike, gde su ga domorodačka plemena uzgajala pre više od 4.000 godina. U Evropu je stigao u 16. veku zahvaljujući španskim istraživačima.

Dve zemlje čine 60 odsto ukupnog globalnog izvoza

U početku je bio ukrasna biljka, ali su njegove nutritivne vrednosti i mogućnost proizvodnje ulja ubrzo prepoznate, što je dovelo do široke kultivacije.​

Prema podacima Eurostata iz 2024. godine, globalna proizvodnja suncokreta iznosila je oko 55 miliona tona. Te godine najviše je proizvela Rusija: oko 15,7 miliona tona, što je ipak manje za 10 odsto u odnosu na 2023.

Uprkos izazovima uzrokovanim ratom, Ukrajina je proizvela približno 13 miliona tona, a što se tiče Evropske unije, zemlje poput Rumunije, Bugarske i Mađarske značajno doprinose ukupnoj proizvodnji.​

Ukupna površina pod ovom kulturom globalno iznosi oko 27 miliona hektara, s prosečnim prinosom od 2,1 tone po hektaru.​

Ukrajina i Rusija dominiraju svetskim tržištem suncokretovog ulja, čineći zajedno više od 60 odsto globalnog izvoza. Glavni uvoznici uključuju Kinu, Indiju i zemlje Evropske unije, koje zavise od uvoza za zadovoljavanje domaćih potreba.​

Najveći suncokret bio je visok čak 9,17 metara

Suncokret ima široku primenu, a najviše se koristi u proizvodnji ulja zbog svog blagog ukusa i visokog sadržaja nezasićenih masnih kiselina.​ Zatim kao nusproizvod nakon ceđenja ulja, koristi se kao visokoproteinska stočna hrana.​

Suncokretovo ulje se koristi i u proizvodnji biodizela, semenke se konzumiraju kao grickalice, a biljka se koristi i u ukrasne svrhe.​

Svetski rekord za najviši suncokret drži Hans-Peter Šifer iz Nemačke, čija je biljka 2014. godine narasla čak 9,17 metara. Ovaj impresivan primerak uzgojen je u njegovoj bašti u Karstu i uvršten je u Ginisovu knjigu rekorda.​

Srbija je jedan od vodećih proizvođača suncokreta u regionu. Prema podacima na stranici AtlasBig godišnje se poseje oko 697.856 hektara, s prosečnim prinosom od 2,8 t/ha, a ukupna proizvodnja je 986.922 tone.

U Bosni i Hercegovini se najviše uzgaja u severnim delovima zemlje, posebno u Posavini. Prema istom izvoru, u BiH se godišnje seje na površini od oko 428 hektara, s prosečnim prinosom od 2,7 t/ha, što rezultira proizvodnjom od oko 1.140 tona.​

Što se tiče Hrvatske, suncokret se tradicionalno uzgaja u Slavoniji i Baranji. Za 2025. godinu predviđa se zasejavanje na površini od 70.000 hektara, što predstavlja značajan porast u odnosu na prethodne godine. Prosečni prinosi kreću se oko 2,5 tone po hektaru, što bi moglo rezultirati ukupnom proizvodnjom od približno 175.000 tona, predviđanja su tamošnjeg Državnog zavoda za statistiku.​

Suncokret nije samo važna uljarica, već i simbol poljoprivredne tradicije i ekonomske stabilnosti mnogih zemalja. Njegova raznovrsna upotreba, od prehrambene industrije do biogoriva, čini ga ključnim resursom u savremenoj poljoprivredi.

^{Naslovna fotografija: Hrvoje Škergat, Shutterstock/artistdesign.13}