Kesten kao neizostavan deo istorije, gazdinstava i kulturne baštine

Pre nego što je postao jesenja poslastica, pitomi kesten (Castanea sativa) u delovima Evrope bio je važna osnovna namirnica. Sušio se, mleo u brašno i koristio za pripremu hleba, kaša i drugih jela. Na Korzici je imao toliko važnu ulogu u ishrani da je kestenovo brašno bilo poznato kao hrana siromašnih.

Američki kesten nekada je bio jedno od dominantnih stabala u šumama istočnog dela SAD. Početkom 20. veka gljivična bolest poznata kao rak kore kestena (Cryphonectria parasitica) počela je da uništava stabla. Procenjuje se da su tokom narednih decenija stradala milijarde stabala. Bolest je stigla s uvezenim azijskim kestenima, koji su razvili veću otpornost na patogen.

Pitomi kesten može da poraste do približno 30 metara, a pojedina stabla mogu živeti stotinama godina. Kew Gardens ima primerak koji se smatra jednim od najstarijih stabala u vrtu, verovatno zasađen krajem 17. ili početkom 18. veka.

Međunarodni istraživački tim

Međunarodno društvo za hortikulturnu nauku (ISHS) objavilo je u okviru svoje ugledne serije Scripta Horticulturae (broj 9) opsežnu naučno-stručnu publikaciju pod naslovom "Tragovima kestena (Castanea spp.) - uzgoj i kultura, folklor i povijest, tradicija i uporaba“ (Following Chestnut Footprints (Castanea spp.) – Cultivation and Culture, Folklore and History, Traditions and Uses), objavljenu 2009. godine.

Reč je o dvojezičnoj monografiji na engleskom i italijanskom jeziku koja objedinjuje botanička, poljoprivredno-šumarska, istorijska i etnološka istraživanja roda kestena (Castanea) širom sveta. Nastala je višegodišnjim radom međunarodne mreže naučnika i stručnjaka sa ciljem dokumentovanja bogatog, ali često zanemarenog nasleđa drveta koje je vekovima prehranjivalo i oblikovalo ruralne zajednice Evrope, Azije i Amerike.

Glavnu uredničku ulogu u izradi ovog izdanja imao je dr Damijano Avancato iz Istraživačkog centra za voćarstvo (CRA) u Rimu, ujedno i predsednik Sekcije za orašaste plodove i mediteransku klimu Međunarodnog društva za hortikulturnu nauku (ISHS). Monografija je realizovana u saradnji sa nizom vodećih međunarodnih organizacija, među kojima se ističu Bioversiti internešenel iz Rima, Pokrajinska uprava Kuneo i italijanska kompanija Nunzijata tećnolođi agroalimentari.

Da je reč o zaista globalnom poduhvatu, svedoči spisak autora koji su izradili nacionalne analize za 28 zemalja i regiona sa svih kontinenata. Među njima su vodeći svetski stručnjaci iz agronomije i šumarstva, dok su u izradi poglavlja posvećenog Bosni i Hercegovini učestvovali domaći naučnici.

Četiri pogleda na bogato nasleđe

Monografija je organizovana prema jedinstvenom modelu predstavljanja pojedinih zemalja, što omogućava poređenje uloge kestena u različitim delovima sveta. Svaka analiza obuhvata četiri celine.

Prva donosi istorijski pregled porekla i širenja kestena, oslanjajući se na arheološke nalaze, istraživanja polena i antičke zapise. Posebno se ističe uloga Grka i Rimljana u širenju uzgoja, ali i mesto kestena u narodnim verovanjima, mitologiji, migracijama i ishrani stanovništva u kriznim periodima.

Druga celina obrađuje vrste i njihovu rasprostranjenost, od evropskog pitomog kestena do kineskog, japanskog i američkog kestena. Opisuje uslove njihovog rasta, prirodne šume i zasade, genetičku raznovrsnost, lokalne kultivare i razvoj otpornih hibrida.

Šta je bilo prvo - poljoprivreda ili pivo?

Treća celina donosi privredne i tehničke podatke o proizvodnji, prinosima i izvozu po državama, tradicionalnim i savremenim načinima uzgoja, razmnožavanju, kalemljenju i gazdovanju šumama i voćnjacima. Obrađuje i glavne pretnje kestenovim sastojinama, uključujući rak kore kestena (Cryphonectria parasitica), tintenu bolest kestena (Phytophthora cambivora) i kestenovu osu šiškaricu (Dryocosmus kuriphilus), kao i istraživanja usmerena na biološku zaštitu i očuvanje šuma.

Četvrta celina istražuje prehrambenu, privrednu i kulturnu upotrebu kestena. Opisuje njegovu istorijsku ulogu kao "drveta hleba“, sušenje plodova, proizvodnju brašna, slatkiša i kestenovog meda, ali i upotrebu izdržljivog drveta u bačvarstvu, građevinarstvu, izradi vinogradarskih stubova i proizvodnji tanina. Prikaz zaokružuju narodni običaji, jesenje manifestacije i motivi kestena u književnosti, likovnoj umetnosti i filateliji.

Dodajte agroklub.rs u omiljeni Google izvor