Pirinač kao temelj civilizacija, privrede i društava

Kada sam prošle godine gledao film o Kralju krompira, jedna od najfascinantnijih stvari koje sam tada upamtio bio je podatak da postoji oko pet hiljada sorti krumpira. Mislio sam da je to gotovo neverovatna raznolikost jedne kulture. Sve dok, pripremajući se za junakinju ovog teksta, nisam naišao na podatak Međunarodnog instituta za istraživanje pirinča (IRRI) da u svetu postoji oko 100.000 različitih genetskih uzoraka i tradicionalnih tipova pirinča.

A ja sam mislio da postoje samo dve - pirinač kratkog i dugog zrna.

Iako se smatra jednom od najjeftinijih osnovnih namirnica, japanski Kinmemai Premium otišao je u potpuno drugom smeru. Cena kilograma ovog luksuznog proizvoda je oko 94 evra. Za kilogram pirinča. Posebnost je u tome što se proizvodi od kombinacije pet vrhunskih japanskih sorti, a zrna prolaze kroz poseban proces "poliranja" i odležavanja šest meseci pre prodaje. I navodno se svako zrno ručno bira.

Hrana za polovinu svetskog stanovništa

Pirinač je jedna od najvažnijih poljoprivrednih kultura u istoriji čovečanstva. Danas je osnovna hrana za više od polovine svetskog stanovništva, ali njena važnost daleko prevazilazi ishranu. Kroz milenijume pirinač je oblikovao pejzaže, privredu, društvene odnose i kulture čitavih regiona, naročito u Aziji.

Knjiga "Pirinač: Primarna roba" (Rice: The Primary Commodity) autora Entonija Džona Hitona Latama (Anthony John Heaton Latham), istoričara privrede sa Svonsi Univerziteta, prvi put je objavljena 1998. godine.

U svojim radovima istraživao je kako su trgovina, novac, kapitalizam i kolonijalne veze uticali na Afriku, Aziju i druge delove sveta - od trgovine palminim uljem i pirinčom do šire uloge poljoprivrednih roba u globalnoj privredi. U ovoj knjizi nastavio je taj pristup, posmatrajući pirinač ne samo kao prehrambeni proizvod nego kao robu koja je kroz istoriju oblikovala privredu, društvene odnose i međunarodnu trgovinu.

Pirinač - simbol plodnosti, bogatstva i sreće

Autor kroz istorijski i antropološki pristup pokazuje da se razvoj društava u mnogim delovima Azije ne može razumeti bez razumevanja uzgoja pirinča. Za razliku od pojedinih drugih žitarica, ova kultura zahteva veliki angažman ljudskog rada, precizno upravljanje vodom i složene sisteme proizvodnje. Upravo zbog toga oko nje su nastajale čitave zajednice, razvijale se tradicije i različiti oblici saradnje među ljudima.

Jedna od glavnih tema knjige je odnos između uzgoja pirinča i vode. Tradicionalna proizvodnja na poplavljenim poljima zahtevala je izgradnju kanala, nasipa i sistema za navodnjavanje. Takvi poduhvati često su prevazilazili mogućnosti pojedinačnih porodica, zbog čega se javila potreba za organizovanim zajednicama. U mnogim azijskim društvima upravo je zajednički rad na pirinčanim poljima postao temelj društvenih odnosa.

Snažan trag u zemljama Azije

Posebno snažan trag pirinač je ostavio u istoriji Kine, Japana, Koreje i zemalja jugoistočne Azije. U Kini je vekovima predstavljao osnovu prehrambene bezbednosti i bio jedan od glavnih pokretača razvoja gusto naseljenih područja na jugu zemlje. Sistemi za navodnjavanje i intenzivna proizvodnja omogućili su rast broja stanovnika, razvoj gradova i jačanje državne uprave, dok je sama kultura uzgoja pirinča postala simbol blagostanja i stabilnosti.

U Japanu pirinač nije bio samo osnovna životna namirnica, već i važan deo kulturnog identiteta, društvenog statusa, verskih običaja i tradicije. Njegov uzgoj snažno je uticao na organizaciju sela, zajednički rad i odnos ljudi prema prirodi. U Koreji je vekovima bio u središtu poljoprivrede i svakodnevne ishrane. Tradicionalna pirinčana polja zahtevala su saradnju čitavih zajednica, a način proizvodnje oblikovao je život na selu i odnose među njegovim stanovnicima.

Posebna poglavlja autor posvećuje i Vijetnamu, Tajlandu, Indoneziji, Indiji, Filipinima, Mjanmaru, Bangladešu i Šri Lanki, ali i Sjedinjenim Američkim Državama, Australiji, Brazilu, Urugvaju, Argentini i Peruu, istražujući ulogu ove žitarice u njihovom istorijskom, privrednom i društvenom razvoju. Tako je, na primer, u Vijetnamu pirinač snažno uticao na pejzaž i privredu, naročito u deltama Mekonga i Crvene reke. Plodne nizije i razvijeni sistemi za navodnjavanje omogućili su više žetvi godišnje, pretvorivši ovu zemlju u jednog od najvećih svetskih izvoznika pirinča.

Knjiga se bavi i načinom na koji su se sorte menjale kroz istoriju. Ljudi su hiljadama godina birali biljke sa boljim prinosima, većom otpornošću na bolesti ili boljom prilagođenošću određenim uslovima. Taj proces doveo je do velikog broja lokalnih sorti prilagođenih različitim klimama i predelima. Danas moderna poljoprivreda često favorizuje nekoliko visokoprinosnih sorti, što otvara pitanja o gubitku genetske raznolikosti.

Total Tractor! Bogat vodič kroz fascinantan svet mašina koji su promenili poljoprivredu

U mnogim zemljama to je značajno povećalo proizvodnju i pomoglo smanjenju gladi, ali je istovremeno otvorilo pitanja o zavisnosti poljoprivrednika od skupih ulaznih materijal, degradaciji tla i problemu resursa vode. Jedna od vrednosti ove knjige jeste što pokazuje da poljoprivredne kulture nisu samo proizvodi. Iza svake biljke postoji istorija ljudi koji su je uzgajali, prilagođavali i koristili. Pirinač je primer kulture koja je oblikovala cele civilizacije - uticala je na način gradnje naselja, raspodelu rada, prehrambene navike, privredu i političke odnose.

Kako očuvati prirodne resurse?

Iako je napisana pre gotovo tri decenije, ova knjiga danas dobija na značaju jer postavlja pitanje kako proizvesti dovoljno hrane za rastući broj stanovnika, a istovremeno sačuvati prirodne resurse. Uzgoj pirinča troši velike količine vode, dok poplavljena polja oslobađaju značajne količine metana, gasa sa efektom staklene bašte koji doprinosi klimatskim promenama.

Ovo, dakle, nije samo knjiga o pirinču. To je, između ostalog, istorijska priča o tome kako je jedna kultura oblikovala privredu i društva, ali i kako poljoprivreda nikada nije samo proizvodnja hrane, nego i istorija, kultura i način života.

Dodajte agroklub.rs u omiljeni Google izvor