Uskršnje ostrvo: Izazovi života na izolovanom vulkanskom "raju" u srcu Pacifika

Na Uskrs 1722. godine, holandski istraživač Jacob Rohoven ploveći prostranim vodama Južnog Tihog okeana naišao je na malo ostrva, od svega 163 kvadratna kilometra, samog usred nepreglednog prostranstva mora većeg od 8,5 miliona kvadratnih morskih milja.

Rapa Nui ili Uskršnje ostrvo, s populacijom od 7.750 stanovnika od kojih 95 odsto živi u glavnom gradu Hanga Roa, sačinjen je od tri vulkana Poike, Rano Kau-a i Terevake i najpoznatiji je po svojim mnogobrojnim moaijima, velikim kamenim kipovima koji se prostiru duž obale.

Sledeće najbliže naseljeno ostrvo je Pitkern koje se nalazi otprilike 2.075 kilometara istočno. To vam je ono iz filmova o brodu Bounty. Na ovom malom ostrvu živi oko 50 stanovnika, većinom potomaka pobunjenika iz "onog filma" s Mel Gibsonom ili onog starijeg s Marlonom Brandom.

Kamenje za malčiranje zemljišta

Ipak, vratimo se mi Uskršnjem ostrvu. Udaljeno je 3.600 kilometara od Čilea, kojem i pripada. Prvi ljudi na Rapa Nui navodno su stigli između IV i VIII veka, ali većina savremenih arheologa i istoričara smatra da je to bilo oko 1200. godine.

Pre dolaska Evropljana, ostrvo je već bilo naseljen isključivo Polinežanima koji su došli morem sa ostrva Markiz ili drugih delova Polinezije. Oni su doneli osnove kulture i tehnologije za ribolov, brodogradnju i metode poljoprivrede koje su prilagodili vrlo izolovanoj i siromašnoj sredini.

Danas se smatra svetskim čudom zbog svojih spomenika, ali i zbog činjenice da su ga ljudi uopšte pronašli i uspeli išta da uzgoje. Domoroci su koristili domišljate metode za gajenje biljaka na ostrvu. Mali kružni prostori sa kamenim zidovima zvali su se manavai. Ti vrtovi štitili su osetljive biljke od vetra i vremenskih nepogoda. Zemljišta unutar manavaia bilo je bogatije od onog izvan njih.

Modernija istraživanja su pokazala da su stanovnici koristili kamenje za malčiranje zemljišta koje je poboljšavalo temperaturu tla i ispiranje hranljivih materija. Praistorijska poljoprivreda zasnivala se na osnovnim kulturama koje su na ostrvu bili slatki krompir, taro, jam i ti.

Turizam, smeće i borba za identitet

Danas godišnje ostrvo posjeti oko 120 hiljada turista, što uzrokuje velike količine otpada, procenjene na oko 2.300 tona, koje je teško adekvatno obraditi zbog izolovanosti i ograničenih kapaciteta za odlaganje i reciklažu. Budući da ostrvo nema razvijen sistem recikliranja, sav otpad mora se transportovati brodom ili avionom do kopna. Ponavljam, udaljeno je od kopna 3.600 kilometara.

Lokalno stanovništvo i reciklažni centar nastoje da obrade plastiku i druge vrste materijala, ali značajan deo ostaje neobrađen i sabija se na odlagalištima koja ne zadovoljavaju sanitarne standarde.

O svim problemima sa kojima se susreće ovo ostrvo reditelj Sergio Mata’u Rapu snimio je film "Eating Up Easter“ 2018. godine. Radnja dokumentarca usmerena je na stanovnike Uskršnjeg ostrva koji se suočavaju sa dramatičnim društvenim i ekološkim promenama uzrokovanim globalizacijom, razvojem i masovnim turizmom i pokušajima da sačuvaju svoju kulturu, prirodnu sredinu i identitet.

Film je strukturisan gotovo kao poruka koju Sergio prenosi svom novorođenom sinu, koristeći taj okvir da poveže istoriju ostrva i priče četiri ključna meštana s pitanjima budućnosti njihove zajednice. Kako očuvati kulturnu baštinu? Kako zaštititi životnu sredinu i prirodne resurse? Kako uravnotežiti ekonomski prihod od turizma sa očuvanjem zajednice i životne sredine? Kako uključiti mlade u očuvanje kulturne i ekološke baštine i osigurati kontinuitet budućnosti ostrva?

Odakle dolazi najbolji italijanski pasirani paradajz? Globalna priča o crvenom zlatu

U filmu se pojavljuju brojni meštani koji se bore za očuvanje svoje kulture i životne sredine. Mama Piru (aktivistkinja i glas domorodačke zajednice), mladi muzičari koji pokušavaju da osnuju besplatnu muzičku školu kako bi održali kulturne prakse, lokalni ekolozi koji organizuju kampanje recikliranja i borbu protiv otpada i Sergiov otac, koji je bio i prvi domaći guverner ostrva i nosi težinu balansiranja tradicionalnih vrednosti i razvoja.

Društveni i ekološki izazovi

Tematski, film istražuje društvene i ekološke izazove s kojima se Rapa Nui susreće. Od prekomernog turizma i otpada koji se gomila na ostrvu, napetosti između tradicionalnog života i modernih zahteva, do šire borbe za održivost i kulturni opstanak u svetu koji sve više postaje globalizovan.

Ukratko, "Eating Up Easter" nije ulepšani prikaz egzotične turističke destinacije. Upravo suprotno, to je intimna i lična priča o zajednici koja pokušava da definiše sopstvenu budućnost, sa svešću o prošlosti i odgovornošću prema životnoj sredini.