Sunce prži plodove: Evo kako sprečiti opekotine paradajza i paprike

Sunčeva opekotina predstavlja jedan od najčešćih fizioloških poremećaja plodova u plasteničkoj proizvodnji tokom leta. Iako plastenička folija delimično filtrira UV zračenje, kombinacija visokih temperatura, direktnog sunčevog zračenja i smanjene lisne mase izlaže plodove oštećenju koje značajno umanjuje tržišnu vrednost prinosa.

Problem je posebno izražen u julu i augustu, kada temperature u plasteniku bez adekvatne ventilacije mogu prelaziti 40°C, a plodovi paradajza i paprike direktno primaju sunčeve zrake više sati dnevno.

Opekotina nastaje kada površina ploda bude izložena direktnom sunčevom zračenju bez zaštite lišćem, uz istovremeno visoku temperaturu tkiva ploda. Kod paradajza i paprike, tkivo ploda nema mehanizme hlađenja kakve ima list (transpiracija), pa se toplota akumulira u samoj pokožici i neposredno ispod nje, što dovodi do odumiranja ćelija.

Najčešći uzroci u praksi:

• Prekomerno i naglo uklanjanje donjeg i srednjeg lišća radi "provetravanja" useva
• Poleganje ili lom grana usled prevelikog opterećenja plodom, čime se plod otkriva
• Nedovoljna ventilacija plastenika u toplim danima (temperatura vazduh iznad 35°C)
• Orijentacija reda koja izlaže južnu/zapadnu stranu direktnom popodnevnom suncu
• Vodni stres biljke, koji smanjuje sposobnost lista da zasjeni plod i hladi okolinu transpiracijom

Kod paradajza na osunčanoj strani ploda javlja se bleda, žućkasto-bela do sivkasta mrlja, koja u početku izgleda kao vodenasta površina. Kod jačeg intenziteta tkivo se suši, postaje tanko i papirnato, nalik pergamentu, i lako puca. Na takvim mestima naknadno se vrlo lako naseljavaju sekundarni patogeni (Alternaria, Botrytis), što plod čini potpuno neupotrebljivim.

Kod paprike su simptomi slični, ali se često javljaju brže zbog tanje pokožice ploda. Oštećeno tkivo gubi sjaj, postaje beličasto do slamnate boje i upada (kolabira), a plod gubi čvrstoću na tom mestu. Kod paprike je opekotina posebno rizična jer se javlja i na plodovima koji su tek počeli da menjaju boju.

Rizik od pojave opekotina raste kombinacijom više faktora istovremeno, a ne samo usled visoke temperature. U praksi je najznačajnije obratiti pažnju na sledeće:

• Gustina sadnje i vođenje uzgoja - proređen sklop ostavlja plodove nezaštićene
• Tip i starost folije - starija, izbledela folija propušta više direktnog zračenja
• Sortiment - sorte sa krupnijim, tamnijim listom bolje štite plod od sorti sitnog lista
• Faza razvoja ploda - najosetljiviji su plodovi u fazi tehnološke zrelosti, neposredno pre berbe

Prevencija je uvek isplativija od saniranja štete, jer se oštećeni plod ne može popraviti. Osnovne mere prevencije obuhvataju senčenje, pravilno uklanjanje lišća, adekvatnu ventilaciju i navodnjavanje, kao i izbor tolerantnijeg sortimenta.

Ovaj poremećaj se u najvećoj meri može sprečiti pravovremenim agrotehničkim merama, a ne lečiti nakon što se pojavi. Najvažnije je uspostaviti ravnotežu: dovoljno lisne mase da zaštiti plod, ali i dovoljno provetravanja i prostora da se spreči razvoj bolesti uzrokovanih vlagom. U uslovima produženih letnjih vrućina tokom jula i augusta, kombinacija senčenja, umerene defolijacije i redovnog navodnjavanja predstavlja najpouzdaniju zaštitu proizvodnje.

Dodajte agroklub.rs u omiljeni Google izvor