Prelazak sa kabaste hrane na svežu zelenu masu treba biti postepen kako bi izbegli prekomerno nakupljanje gasova. Prilikom varenja kod goveda dnevno se stvara i do 900 litara gasova, važna je njihova pravilna eliminacija...
S dolaskom toplijih dana i početkom ispaše, kod goveda, ovaca i koza često se javljaju i određeni zdravstveni problemi. Čest uzrok je nagli prelazak sa zimskog režima ishrane, zasnovanog na suvoj kabastoj hrani, na konzumaciju sveže zelene mase.
Među tim poremećajima je i nadun, meteorizam ili timpanija - stanje prekomernog nakupljanja gasova u predželucima, koje dovodi do njihovog širenja i povećanog pritiska u trbušnoj i grudnoj šupljini.
Kako pojašnjava Darko Marković, savetodavac u Poljoprivrednoj savjetodavnoj službi Republike Srpske, glavni uzrok pojave naduna je preterano stvaranje gasova ili nemogućnost njihove eliminacije na uobičajene načine.
"Prilikom varenja hrane u predželucima preživara, stvara se izvesna količina gasova, koja kod goveda u toku jednog dana dostiže i 900 litara. Jedan deo tih gasova se eliminiše podrigivanjem, deo iskoriste mikroorganizmi za svoje potrebe, dok se jedan deo resorbuje u krv i eliminiše iz organizma preko pluća", navodi ovaj stručnjak na stranici PPSRS.
No, ako dođe do pojačanog stvaranja gasova ili nemogućnosti njihove eliminacije, oni se, kako dodaje, nakupljaju u buragu, dovodeći do istezanja njegovog zida i poremećaja pokretljivosti.
Razlog za povećano stvaranje gasova može biti uzimanje hrane koja se lako i brzo fermentiše (lakosvarljivi ugljeni hidrati iz koncentrovanih hraniva), hrane koja sadrži veliku količina lako razgradivih proteina i drugih materija koje dovode do stvaranja pene (mlada trava, detelina i sl.), neodgovarajući odnos kabastih i koncentrovanih hraniva u obroku, nagla promena hrane (prelazak sa zimske na prolećnu ishranu, naglo uvođenje velike količine zelenih hraniva u obrok), loša kondicija životinja u kombinaciji sa velikim količinama ukusne i lako svarljive hrane, kao i niz drugih faktora.
Marković ističe da se prilikom poremećaja u varenju kod preživara, redovno pojavljuje i meteorizam većeg ili manjeg stepena. Drugi razlog za njegov nastanak je nemogućnost eliminacije gasova koja može da bude posledica neprohodnosti ždrela i jednjaka usled začepljenja ili poremećaja u gutanju hrane, zabodenih stranih tela ili pritiska na jednjak spolja od strane tumora, uvećanih limfnih čvorova, parazitskih larvi i drugih mehaničkih faktora.
"Kao posledica nakupljanja gasova i istezanja zida predželudaca povećava se pritisak u trbušnoj duplji. Uvećan i proširen burag pritiska ostale organe trbušne duplje i dovodi do poremećaja njihove pokretljivosti", precizira, dodajući da on preko dijafragme pritiska i organe grudne duplje, što dovodi do poremećaja u radu srca i pluća.
Pored toga, dolazi i do trovanja organizma stvorenim gasovima i proizvodima razlaganja hrane i prisutnih mikroorganizama. U slučaju prsnuća predželudaca tome se pridružuju i simptomi trovanja njihovim sadržajem preko trbušne maramice.
Prvi simptom meteorizma je naglo uvećanje leve gladne jame. Stepen uvećanja zavisi od količine stvorenih gasova pa može biti od jedva primetnog do drastično izraženog, kada dolazi do izbočenja i desne gladne jame. Istovremeno dolazi do poremećaja rada organa trbušne i grudne duplje pri čemu se pojavljuju i simptomi otežanog disanja, ubrzanog rada srca i proliv.
"Životinje su nemirne, premeštaju se sa noge na nogu, dahću i zauzimaju nekarakteristične položaje da bi rasteretili dijafragmu. Imajući u vidu da je tok ove bolesti veoma brz a samim tim i opasnost od uginuća, neophodno je što pre pozvati veterinara", navodi stručnjak, pojašnjavajući da veterinar najčešće uz pomoć sonde provjerava prohodnost jednjaka i mogućnost ispuštanja gasova, kako bi se pritisak u buragu smanjio.
Glavni postupak u lečenju je smanjiti proizvodnju gasova, što se postiže davanjem odgovarajućih sredstava za smanjenje vrenja i onemogućavanje njihovog izdvajanja iznad sadržaja buraga. U te svrhe koriste se različiti preparati na bazi ulja i silikona, kako i laksantna sredstva.
S obzirom na to da sastojci pljuvačke potpomažu izdvajanje gasova, savetodavac napominje da podsticanje proizvodnje i gutanja pljuvačke imaju veliki značaj u terapiji.
"U te svrhe se koristi drvo koje se životinji stavlja popreko u usta i veže iza rogova. Stimulacija lučenja pljuvačke koja nastaje zbog pokušaja da izbaci drvo iz usta pomaže gutanje pljuvačke i njeno dejstvo na sadržaj predželudaca", dodaje Marković.
U slučajevima neposredne opasnosti od uginuća, ispuštanje gasova može da se izvrši i troakiranjem. Reč je o postupku otvaranja buraga u gladnoj jami posebnim cevastim instrumentom-troakarom.
Međutim, to je samo privremeno rešenje, koje treba omogućiti provođenje daljeg lečenja. Kao krajnja mera u slučaju neposredne opasnosti od uginuća, vrši se prinudno klanje.
"Kako bi se sprečila pojava meteorizma, ishranu preživara treba prilagoditi potrebama date vrste, odnosno kategorije životinje, naročito u pogledu odnosa kabastog i koncentrovanog dela obroka, kvaliteta korišćenih hraniva i učestalosti davanja obroka u toku dana", zaključuje Marković, napominjući da sami prelazak sa jedne vrste hrane na drugu treba biti postepen, naročito u prvim sedmicama, kako bi se mikroorganizmi predželudaca prilagodili izmenjenom sastavu obroka.
Izvori
Tagovi
Autorka
