Bor Metuzalem, čempresi i van Gog - raskošna monografija o drveću koju treba prelistati

Znate li priču o stablu koje se smatra jednim od najstarijih živih organizama na Zemlji? Reč je o boru poznatom kao Metuzalem (Methuselah), koji raste u Nacionalnoj šumi Injo u Kaliforniji. Ovo stablo staro je oko 4.800-4.900 godina, što znači da je proklijalo otprilike u vreme kada su se u Mesopotamiji razvijali prvi gradovi.

Drugim rečima, dok su se prve civilizacije tek oblikovale, ovo je stablo već stajalo i raslo u surovim planinskim uslovima, preživljavajući suše, sneg i vetrove koji su menjali lice planete. Danas je njegova tačna lokacija tajna kako bi se zaštitilo od oštećenja, što mu daje ulogu "živog svedoka istorije".

Neviđeni vodič kroz arborealni svet

Ili onu o maslini Vouves za koju se procenjuje da je stara između više od 4.000 godina. Ono što je zanimljivo jeste da i dalje rađa plodove, kao da vreme na nju deluje drugačije nego na nas.

Stablo je "svedočilo" gotovo celoj istoriji Mediterana - ili, kako mi koji živimo na tom delu sveta volimo da kažemo, istoriji moderne civilizacije - od antičke Grčke i prvih Olimpijskih igara do savremenog doba, i danas stoji kao živi spomenik otpornosti.

Slične stare masline postoje i drugim mestima na Mediteranu, na primer u Palestini i Španiji gde se takođe nalaze stabla koja se procenjuju na više hiljada godina. Vouves je poznata jer je pristupačna za posetioce i još uvek daje plodove.

U izdanju Školske knjige 2024. objavljen je naslov "Knjiga o drveću: Nauka, istorija i kultura". Monografija je izvorno objavljena dve godine ranije u Velikoj Britaniji u izdavačkoj kući Dorling Kinderslej (Penguin Random House). Cena joj je 33 evra.

Knjiga je nastala saradnjom više autora koji su spojili svoja znanja kako bi izradili vodič kroz svet drveća. Glavni autor Michael Skot, nosilac Reda Britanskog Carstva, sarađivao je s Rosom Bajtonom, Andrjuom Mikolajskim, Kitom Rušfortom i Fionom Staford.

Tri ključna poglavlja

Stranice, sa više od 300 fotografija i crteža, prikazuju biljni svijet - od gljiva koje žive u simbiozi sa korenjem do velikih primeraka. Istorijski deo vodi nas do neolitičkih naselja i prvih drvenih kanua pronađenih kod holandskog sela Pesea, koji datiraju iz oko 8000. godine pre Hrista.

Saznajemo i kako su Sumerani oko 3500. godine pre Hrista izradili prve točkove od drvenih elemenata, što je imalo važnu ulogu u razvoju trgovine i poljoprivrede. Knjiga opisuje i "jabuku" indijskog oraščića koja se u Brazilu koristi za pripremu napitaka ili se fermentiše u alkoholna pića, uz napomenu da njegova ljuska sadrži toksično ulje koje se mora ukloniti posebnim postupcima kako bi jezgra bila sigurna za konzumaciju.

Sadržaj knjige podeljen je u tri poglavlja. Prvi deo, "Najvažnije o drveću", objašnjava evoluciju, anatomiju i funkcionisanje stabala kao ekosisteme. Drugo poglavlje, "Necvetajuće drveće", bavi se ginkom i četinarima, dok treći, "Cvetajuće drveće", prikazuje raznolikost vrsta od magnolija i hrastova do baobaba i indijskog oraščića. Knjiga ne donosi samo biološke podatke, nego i prikaz načina na koji je drveće učestvovalo u razvoju ljudskih aktivnosti, od gradnje do medicine.

Bio bašta Mari-Luiz Krojter je nezaobilazan klasik ekološkog vrtlarenja

Fascinacija ovim vrstama počinje sa ginkom, čiji su srodnici bili rasprostranjeni pre oko 200 miliona godina, a danas je jedini preživeli član svoje grupe. Hrast lužnjak može biti dom velikom broju organizama - procenjuje se da na jednom stablu može živeti oko 2300 vrsta, od kojih deo zavisi od njega.

Usamljeni čuvari pejzaža

Drveće je imalo važnu ulogu i u medicini. Kora vrbe koristila se kao analgetik još u drevnom Egiptu, a iz nje je izolovana salicilna kiselina, preteča aspirina. Među neobičnim primerima ističe se stablo indijskog oraščića u brazilskom gradu Natalu (naslovna fotografija - op.a) koje prekriva površinu od 0,75 hektara jer njegove grane pri svakom dodiru sa tlom puštaju novo korenje stvarajući privid čitave šume koja je zapravo samo jedan organizam.

U knjizi se navode i kulturni primeri. Vincent van Gog bio je fasciniran piramidalnim čempresima i posvetio im brojne radove. Stradivarijeve violine dobijale su karakterističan zvuk zahvaljujući pažljivom odabiru smreke, javora i vrbe. Na Madagaskaru se nalazi Aleja baobaba, danas turistička atrakcija, ali i podsetnik na nekadašnje guste šume koje su nestale, ostavljajući baobabe kao usamljene čuvare pejzaža

Ukratko, predivno napisana i ilustrovana knjiga za male i velike.