Hladna i vlažna proleća donose moniliju dunje - kako je sprečiti?

Monilija dunje je jedna od najdestruktivnijih bolesti dunje u svetu, pa i u Srbiji. U mediteranskom regionu, gubici prinosa mogu ići i do 90 - 95 odsto. Ovaj patogen zaražava cvetove, kolonizuje listove, izdanke i mlade plodove dunje, prouzrokujući mrku palež listova i izdanaka, kao i trulež plodova.

Trulež zrelih plodova dunje mogu prouzrokovati druge vrste roda Monilinia kao što su: M. fructigena, M. fructicola, M. laxa, M. polystroma. Bolest se intenzivno pojavljuje kada su proleća hladna i vlažna.

Simptomi bolesti

Najpre se ostvaruje zaraza lista i simptomi su vidljivi veoma rano u vidu nekroze koja zahvata list od njegove osnove duž nerava, ka obodu liske što se završava nekrozom celih listova. U vlažnim uslovima, na površini tkiva dolazi do sporulacije patogena koja je vidljiva kao sivkasto-bela prevlaka, posebno duž nerava liske. Vremenom listovi dobijaju crnu boju i savijaju se od vrha ka osnovi.

Pojavu prati specifičan miris buđi koji privlači insekte koji doprinose širenju konidija na cvetove. Zaraza cveta ostvaruje se preko tučka gde, preko plodnika, patogen dospeva do tek zametnutih plodova. Razvoj ploda se zaustavlja, plod postaje najpre mek, a nakon toga očvrsne, truli, pretvara se u "mumiju" i otpada. Svi zaraženi plodovi propadaju. Mumificirani plodovi predstavljaju izvor inokuluma za zaraze narednog proleća.

Patogen M. linhartiana (sinonim Monilia cydoniae) na obolelim listovima dunje formira limunaste konidije u nizovima. Jedan niz najčešće čini 30 konidija. Nizovi konidija sadrže i sitne mikrokonidije, smeštene između makrokonidija (limunastih konidija). Apotecije (sporonosni organi gljive) se formiraju pojedinačno ili u grupama, na mumificiranim plodovima koji prezimljavaju na ili u zemlji.

Zrele apotecije imaju dršku, glatku ivicu i svetlomrku do mrku boju. Apotecija nosi cilindrične ili vrećaste askuse sa eliptičnim, prozirnim, glatkim askosporama.

Životni ciklus

M. linhartiana kolonizuje listove, izdanke i mlade plodove. Životni ciklus ove gljive je tesno povezan sa fazama razvoja biljke. Prezimljava pseudosklerocijama-okrugla telašca sa isprepletanim hifama gljive (na mumijama plodova) ili micelijom u pupoljcima. Primarne zaraze ostvaruje askosporama koje se oslobađaju iz apotecija formiranih na mumijama u rano proleće u vreme pucanja pupoljaka.

Askospore vrše zarazu mladih listova i dovode do nekroze lista počevši od osnove glavnih lisnih nerava. Zaraza se brzo širi jer gljiva kroz lisne drške dopeva do mladara i prouzrokuje njihovo sušenje. Na zaraženim delovima formiraju se konidije koje vrše sekundarne zaraze. Sekundarne zaraze konidijama ostvaruju se na mladim plodovima preko žiga i stubića tučka. Zaraženi plodovi mumificiraju i ostaju da vise ili padaju na zemlju. Na njihovoj površini se ne formiraju konidije.

Monilija: Sušenje voćnih stabala nemojte zameniti sa oštećenjem od mraza

Zdravi i dobro razvijeni plodovi nisu podložni infekciji. Ukoliko gljiva prezimi micelijom u pupoljcima, onda se na miceliji razvijaju konidije koje mogu izvršiti primarne zaraze.

Suzbijanje

Sanitarne mere koje podrazumevaju uklanjanje mumificiranih plodova i zaraženih listova mogu značajno redukovati količinu inokuluma prisutnog u zasadu. Primena hemijskih mera usmerena je ka zaštiti listova fungicidnim tretmanima od primarnih zaraza odmah po pucanju pupoljaka, početkom listanja. Druga faza hemijske zaštite podrazumeva zaštitu cvetova i mladih plodova od sekundarnih zaraza. Kada je reč o hemijskoj zaštiti, preporučuju se sredstva na bazi ciprodinila, triflorina, trifloksistrobina, pirimetanila i fenheksamida.

U cilju suzbijanja ovog patogena preventivne mere kontrole su:

• sakupljanje i uništavanje inficiranih plodova;
• suzbijanje insekata u cilju sprečavanja oštećenja plodova;
• odstranjivanje i spaljivanje suvih grana;
• adekvatna rezidba u cilju bolje provetrenosti krune.