Film reditelja Šinsukea Ogave "Narita: Selo Heta" iz 1973. godine prati život poljoprivrednika u istoimenom selu, čiju je svakodnevicu poremetio plan izgradnje međunarodnog aerodroma Narita nedaleko od Tokija, započet krajem šezdesetih godina prošlog veka.
Protekle nedelje naišao sam na vest o poljskom selu Skrželevo, koje se nalazi u Mazovječkom vojvodstvu, zapadno od Varšave. Zbog izgradnje Centralnog komunikacionog čvorišta (CPK), velikog saobraćajnog čvorišta koje će povezivati vazdušni, železnički i drumski saobraćaj, selo je ostalo bez stanovnika. U oktobru 2026. godine prestalo je da postoji, a imovina obuhvaćena projektom preuzeta je radi izgradnje nove infrastrukture.
Mesto je 2019. godine imalo 171 stanovnika, a danas tamo više niko ne živi. Eksproprijacijom su obuhvaćene ukupno 923 parcele, a do kraja septembra 2026. godine doneta su rešenja o naknadi za njih 886. Avansi u visini od 85 odsto utvrđene naknade isplaćeni su vlasnicima 545 parcela. Pored novog aerodroma, projekat CPK obuhvata i izgradnju železničkih veza sa brojnim poljskim gradovima.
Slični primeri zabeleženi su i u drugim delovima sveta. U Kini je 1994. godine počela izgradnja brane Tri klanca na reci Jangce, a punjenje akumulacionog jezera počelo je 2003. godine. Zbog ovog projekta raseljeno je više od 1,3 miliona ljudi, a pod vodom je završilo oko 1.500 sela i gradova, kao i brojne poljoprivredne površine i vredna arhitektonska i arheološka nalazišta.
Istraživanja su povezala punjenje akumulacije s približno 3.400 zemljotresa zabeleženih između sredine 2003. i kraja 2009. godine. Satelitska merenja pokazala su i promene lokalne klime, uključujući pad dnevne temperature površine tla za oko 0,67 °C u delu okolnog područja. Akumulacija brane toliko je velika da su naučnici NASA izračunali da bi njeno potpuno punjenje moglo da pomeri položaj Zemljinog rotacionog pola za oko dva centimetra i produži dan za 0,06 mikrosekundi. Tom temom bavi se i film Still Life iz 2006. godine kineskog reditelja Džia Zangkea, smešten u Fenđie, gradu koji je delimično srušen i potopljen zbog izgradnje brane.
U Nemačkoj je u januaru 2023. godine ispražnjeno i srušeno selo Licerat zbog proširenja površinskog kopa lignita Garcvajler. Slična sudbina zadesila je i stanovnike obližnjeg Manhajma, koji se od 2012. godine iseljavaju zbog širenja rudnika Hambah. U Španiji je, pak, zbog izgradnje brane i stvaranja akumulacionog jezera u dolini Rijanja uništeno više naselja. Rušenje stotina zgrada završeno je u julu 1987. godine, a stanovnici su preseljeni.
Jedan od poznatijih filmova koji se bave sličnom temom jeste japanski dokumentarni film "Narita: selo Heta" (Narita: Heta Village) iz 1973. godine, u režiji Šinsukea Ogave. Film prati život poljoprivrednika u selu Heta, čiju je svakodnevicu poremetio plan izgradnje međunarodnog aerodroma Narita nedaleko od Tokija.
Japanske vlasti odlučile su šezdesetih godina prošlog veka da izgrade novi aerodrom kako bi odgovorile na rastuće potrebe međunarodnog vazdušnog saobraćaja. Za njegovu lokaciju odabrano je poljoprivredno područje u prefekturi Čiba. Plan je podrazumevao eksproprijaciju zemljišta i preseljenje stanovnika, ali je deo poljoprivrednika odbio da napusti svoja imanja. Za njih zemlja nije predstavljala samo izvor prihoda već i porodično nasleđe, način života i povezanost s mestom u kojem su generacijama živeli.
Otpor izgradnji aerodroma prerastao je u dugogodišnji sukob. Poljoprivrednicima su se pridružili studentski aktivisti, a protesti su povremeno završavali nasilnim sukobima s policijom. Taj sukob postao je poznat kao borba za Sanrizuku, prema nazivu područja na kojem se aerodrom gradio. Ogava je godinama pratio događaje i snimao ljude koji su se našli na putu velikom državnom projektu.
Film se razlikuje od klasičnih političkih dokumentaraca koji se prvenstveno oslanjaju na proteste, govore i sukobe. Umesto da kameru usmeri samo na dramatične događaje, reditelj posmatra svakodnevni život seoske zajednice. Beleži razgovore stanovnika, njihov rad i međusobne odnose, pokazujući kako pretnja preseljenjem postaje deo svakodnevice. Tako donosi portret zajednice čija je budućnost neizvesna, ali čiji stanovnici i dalje nastoje da žive što normalnije.
Pritom je važan odnos meštana prema zemlji i prošlosti. Poljoprivredno gazdinstvo ne može se svesti samo na vrednost oranica, kuće i ekonomskih objekata. Za njega su vezani porodična istorija, lokalni običaji i društvene veze koje se ne mogu jednostavno preneti na novu lokaciju. Film prikazuje i različite reakcije na takvu situaciju: dok jedni nastavljaju da pružaju otpor, drugi se suočavaju s neizvesnošću i posledicama dugotrajnog sukoba.
Film je deo dokumentarnog ciklusa Sanrizuka, u kojem je Ogava kroz sedam filmova beležio otpor lokalnog stanovništva izgradnji ogromnog aerodroma Narita, eksproprijaciji poljoprivrednog zemljišta i preseljenju, kao i nasilne sukobe demonstranata i policije krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina prošlog veka.
Aerodrom je u međuvremenu izgrađen i postao jedno od najvažnijih međunarodnih saobraćajnih čvorišta Japana. Ceo dokumentarni ciklus tako je postao vredan istorijski zapis o društvenim previranjima tog vremena, ali i o ceni infrastrukturnog razvoja i njegovim posledicama po ljude čiji su domovi i poljoprivredna zemljišta obuhvaćeni takvim projektima. O istoj temi govori i hvaljeni film "Kashima Paradise".
Tagovi
Autor
