Između suše i nade: Kako poljoprivrednici na Kritu vraćaju život iscrpljenoj zemlji

Krit se smatra kolevkom prve evropske civilizacije jer se na ovom ostrvu pre više od 4.000 godina razvila minojska civilizacija. Svoj vrhunac dostigla je između 2000. i 1450. godine pre Hrista, kada je bila jedno od najvažnijih trgovačkih i kulturnih središta Sredozemlja.

Minojci su gradili monumentalne palate, razvili sopstveno pismo poznato kao Linear A, a poljoprivreda, posebno uzgoj maslina i vinove loze, bila je jedan od temelja njihovog razvoja. Njihova baština ostavila je dubok trag na kasnije grčke civilizacije i evropsku istoriju.

30 miliona stabala maslina

O maslini Vouves, staroj nekoliko hiljada godina, već smo pisali. Ipak, Krit osim bogate istorije nudi i vrednu prirodnu baštinu - od palate Knosos, središta minojske civilizacije, preko starog grada Chanie sa venecijanskim ulicama i slikovitom lukom, do pećine Dikte koja se prema grčkoj mitologiji povezuje sa rođenjem boga Zevsa.

Krit je jedno od najvažnijih poljoprivrednih područja Grčke, a ta delatnost i danas je važan deo privrede i života ostrvljana. Posebno mesto zauzima maslinarstvo - na ostrvu raste oko 30 miliona stabala maslina. Od ukupno oko 364.000 hektara korišćenog poljoprivrednog zemljišta, približno 280.000 hektara je obrađeno, dok se oko 151.500 hektara navodnjava. Drvenaste kulture, među kojima dominiraju masline, prostiru se na oko 203.900 hektara, a vinova loza na gotovo 19.000 hektara.

Na ostrvu deluje oko 87.000 poljoprivrednih gazdinstava, a uz masline važnu ulogu imaju vinova loza, povrće, agrumi, voće, stočarstvo i pčelarstvo. Posebno se ističu područja Herakliona i Lasitija, gde se maslinjaci prostiru na više od 131.000 hektara i obuhvataju oko 17 odsto svih stabala maslina u Grčkoj. Kritsko ekstra devičansko maslinovo ulje, proizvedeno uglavnom od sorti Koroneiki i Tsounati, jedan je od najpoznatijih ostrvskih proizvoda i nosilac zaštićenog geografskog porekla.

Dokumentarni film reditelja Nikosa Pantermarakisa "2258 - Priča o obnovi zemlje" (2258 - A Story About Earth’s Regeneration) donosi priču iz srca Krita, gde mala zajednica poljoprivrednika pokušava da pokaže da se zemlja može obnoviti.

Na visoravni Lasiti

Priča nas vodi na visoravan Lasiti, smeštenu u istočnom delu Krita, područje poznato po tradicionalnoj poljoprivredi, ali i sve izraženijim izazovima poput suše, erozije i smanjenja kvaliteta zemljišta. Sam naziv filma odnosi se na broj stanovnika ove visoravni, zajednice koja je postala primer kako lokalno stanovništvo može odgovoriti na globalne probleme. Kroz njihove priče dokumentarac prikazuje pokušaj prelaza prema regenerativnoj poljoprivredi - pristupu koji zemljuu ne posmatra samo kao sredstvo proizvodnje, već kao živi sistem kojem su potrebni zaštita i obnova.

U filmu učestvuju lokalni poljoprivrednici, istraživači i stručnjaci koji govore o važnosti zdravog tla, očuvanja vode i promene načina proizvodnje hrane. Posebno mesto imaju naučnici Univerziteta na Kritu, koji objašnjavaju povezanost klimatske krize, degradacije tla i budućnosti prehrambenog sistema.

Regenerativna poljoprivreda, centralna tema dokumentarca, zasniva se na praksama poput povećanja organske materije u tlu, smanjenja intenzivne obrade, boljeg upravljanja vodom i podsticanja prirodnih procesa u ekosistemu. Za razliku od modela usmerenih prvenstveno na kratkoročno povećanje prinosa, ovaj pristup naglasak stavlja na dugoročnu obnovu zemljišta.

Švajcarski Alpi se menjaju: Poljoprivrednici zamenili krave za bizone i alpake

Priča iz Lasitija posebno je zanimljiva jer pokazuje probleme sa kojima se suočavaju brojna mediteranska područja. Krit je vekovima bio povezan sa poljoprivredom, a masline, vinova loza, žitarice, povrće, aromatično bilje i stočarstvo činili su osnovu života ostrvljana. Mnoge tradicionalne tehnike proizvodnje razvijale su se generacijama.

Ipak, savremeni izazovi menjaju uslove proizvodnje. Klimatske promene donose duže sušne periode, više temperature i veće probleme za vodne resurse, dok je intenzivna poljoprivreda na mnogim područjima dovela do smanjenja količine humusa i narušavanja strukture tla.

Odnos čoveka i prirode

Upravo zato autor filma kroz primer Lasitija postavlja šire pitanje: može li budućnost poljoprivrede biti temeljena na obnovi prirodnih procesa, a ne samo na povećanju proizvodnje?

Dokumentarac regenerativnu poljoprivredu ne prikazuje kao jednostavno rešenje svih problema, nego kao jedan od mogućih smerova prilagođavanja novim uslovima. Poseban naglasak stavlja na ulogu lokalnih zajednica, jer bez ljudi koji žive i rade na zemlji nema ni njene dugoročne zaštite.

Ovo nije samo film o poljoprivredi, nego priča o odnosu čovjeka i prirode. Kroz mali predeo na Kritu otvara pitanje koje se tiče celog sveta - kako proizvoditi dovoljno hrane, a pritom sačuvati osnovni resurs bez kojeg nema buduće proizvodnje: plodno zemljište.

Dodajte agroklub.rs u omiljeni Google izvor